Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhằm thúc đẩy cơ cấu lại các tổ chức tín dụng

Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhằm thúc đẩy cơ cấu lại các tổ chức tín dụng 08/04/2022 11:01:00 34

Cỡ chữ:A- A+
Tương phản:Giảm Tăng

Hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhằm thúc đẩy cơ cấu lại các tổ chức tín dụng

08/04/2022 11:01:00

- Đơn vị chủ trì: Vụ Tài chính ngân hàng

- Chủ nhiệm nhiệm vụ: ThS. Nguyễn Tiến Dũng

- Năm giao nhiệm vụ: 2019/Mã số: 2019-32

 

1. Tính cấp thiết của vấn đề nghiên cứu

Trong những năm qua, hệ thống các Tổ chức tín dụng (TCTD) tăng trưởng nhanh chóng đã góp phần quan trọng trong việc phát triển kinh tế xã hội Việt Nam. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, hệ thống các TCTD đã bộc lộ những hạn chế, yếu kém nhất định, ảnh hưởng không nhỏ đến tính an toàn, hiệu quả, bền vững của hệ thống tài chính, và đặt ra yêu cầu đối với việc cơ cấu lại các TCTD. Khi các TCTD gặp vấn đề về tài chính cần cơ cấu lại sẽ đòi hỏi một nguồn tài chính rất lớn, việc cơ cấu lại các TCTD cần sự tham gia của nhiều tổ chức tài chính có tiềm lực tốt. Với quy mô vốn đạt gần 60 nghìn tỷ đồng và dự kiến tiếp tục tăng trong thời gian tới, sự tham gia của Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam (BHTG) sẽ góp phần hỗ trợ tích cực quá trình tái cơ cấu các TCTD. Tuy nhiên, đây là vấn đề mới, Luật Bảo hiểm tiền gửi năm 2016 và các văn bản hướng dẫn của Bộ Tài chính về cơ chế tài chính cho BHTG chưa được chú trọng đến chức năng này của BHTG. Năm 2017, Quốc hội đã ban hành Luật số 17/2017/QH14 sửa đổi, bổ sung Luật các tổ chức tín dụng, theo đó, bổ sung thêm một số chức năng, nhiệm vụ cho BHTG trong việc cơ cấu lại tổ chức tín dụng yếu kém nói riêng và hệ thống các TCTD tại Việt Nam nói chung, đặt ra yêu cầu phải sửa đổi, bổ sung cơ chế tài chính cho BHTG nhằm thực hiện các nhiệm vụ mới này. Vì vậy, việc nghiên cứu để hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính cho Bảo hiểm tiền gửi Việt Nam nhằm thúc đẩy cơ cấu lại các tổ chức tín dụng” là cần thiết.

2. Mục tiêu nghiên cứu

Đề tài làm rõ các vấn đề lý luận về hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính; BHTG; cơ cấu lại các TCTD; phân tích, đánh giá thực trạng cơ chế quản lý tài chính về BHTG Việt Nam, từ đó, đề xuất các định hướng và giải pháp hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính của BHTG Việt Nam gắn với việc cơ cấu lại các TCTD ở Việt Nam trong thời gian tới.

3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu: cơ chế quản lý tài chính đối với BHTG Việt Nam nhằm thúc đẩy quá trình cơ cấu lại các TCTD.

Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu quy định pháp luật hiện hành và thực tiễn quản lý tài chính tại BHTG Việt Nam và kinh nghiệm quốc tế trong việc tổ chức hoạt động, các nghiệp vụ của BHTG từ đó đề xuất các cơ chế quản lý tài chính đối với BHTG Việt Nam trong giai đoạn 2021-2030.

4. Kết quả nghiên cứu

(1) Đề tài đã nghiên cứu, phân tích những vấn đề lý luận chung về cơ chế tài chính; cơ chế quản lý tài chính; hoàn thiện cơ chế quản lý tài chính trong đơn vị, tổ chức kinh tế, xã hội; nghiên cứu lý luận chung về BHTG; về cơ cấu lại TCTD. Trên cơ sở đó, đề tài đã đưa ra các khung lý luận về giải pháp tài chính từ BHTG để hỗ trợ cơ cấu lại các TCTD: (i) Nâng cao khả năng chi trả. Để nâng cao khả năng chi trả cần 2 yếu tố chính đó là năng lực tài chính của BHTG phải đủ lớn và các tài sản phải có tính lỏng cao; (ii) Tham gia trực tiếp bằng biện pháp mua lại các TCTD đó. Với tiềm lực tài chính của mình, nếu được pháp luật cho phép, BHTG có thể mua lại các TCTD, trực tiếp tham gia vào quá trình cơ cấu lại TCTD đó; (iii) Hỗ trợ về tài chính trực tiếp cho các TCTD cần phải cơ cấu lại là việc hỗ trợ (bao gồm cả bằng tiền) thông qua các hình thức cho vay, bảo lãnh, mua lại tài sản, mua cổ phần, gửi tiền có mục đích, hỗ trợ chia sẻ lỗ hoặc các hình thức khác; (iv) Mua trái phiếu do các TCTD tham gia cơ cấu lại các TCTD yếu kém; (v) Bảo lãnh: Trong những trường hợp nhất định, BHTG có thể đứng ra bảo lãnh cho các khoản vay của các TCTD yếu kém hoặc bảo đảm thanh toán cho các TCTD nhận sáp nhập các TCTD yếu kém.

(2) Đề tài đã nghiên cứu, phân tích một số kinh nghiệm quốc tế về hoạt động BHTG và đưa ra những bài học cho BHTG Việt Nam: (i) Về những vấn đề chung: Cần phải xây dựng chính sách BHTG phù hợp với thông lệ quốc tế và với điều kiện hoàn cảnh cụ thể của mỗi quốc gia. Trong những tình huống khẩn cấp cần có sự thay đổi chính sách BHTG nhanh chóng để tránh sự đổ vỡ dây chuyền và đảm bảo chính sách an dân; Cần xây dựng hành lang pháp lý về BHTG phù hợp với thực tiễn khách quan của tình hình hoạt động tài chính - ngân hàng của từng quốc gia; Cần tạo sự đồng bộ về pháp luật điều chỉnh lĩnh vực BHTG trong đó bao gồm pháp luật về tài chính, ngân hàng, pháp luật về giải thể và pháp luật về phá sản; Cần xây dựng tổ chức BHTG đủ mạnh về năng lực tài chính, về con người để thực hiện tốt chức năng nhiệm vụ của tổ chức BHTG; Chính phủ cần xây dựng kịch bản xử lý khủng hoảng tài chính trong đó chú ý xây dựng kịch bản về chính sách BHTG trong thời kỳ khủng hoảng; (ii) Về bài học cụ thể: Về cơ chế BHTG, để công cụ tài chính về BHTG thật sự phát huy hiệu quả và bảo vệ tốt quyền lợi của người gửi tiền cần xây dựng cơ chế BHTG bắt buộc; Về đối tượng tham gia BHTG, để bảo vệ tốt quyền lợi của người sử dụng dịch vụ tài chính nói chung và người gửi tiền nói riêng cần mở rộng đối tượng tham gia BHTG trong đó bao gồm cả lĩnh vực bảo hiểm trái phiếu doanh nghiệp, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm cho các khoản tiền gửi trên các ứng dụng điện tử;

Về hạn mức chi trả tiền gửi được bảo hiểm, cần xây dựng hạn mức chi trả BHTG phù hợp đủ để khuyến khích người gửi nhưng không quá cao nhằm tránh được những rủi ro về mặt đạo đức; Về phí BHTG, cần tiến tới áp dụng mức phí trên cơ sở rủi ro để đảm bảo sự công bằng cho các tổ chức tham gia BHTG và đảm bảo nguyên tắc thị trường; Về năng lực tài chính, cần xây dựng năng lực tài chính của tổ chức BHTG đủ mạnh để tổ chức đó có thể thực hiện tốt chức năng bảo vệ người gửi tiền; đồng thời, năng lực tài chính của tổ chức BHTG phải đủ lớn để có thể ứng phó với những tình huống xấu của thị trường tài chính; Về các hoạt động nghiệp vụ, các hoạt động nghiệp vụ của tổ chức BHTG phải được quy định rõ ràng và chặt chẽ trong các văn bản quy phạm pháp luật. Trong đó, những nghiệp vụ được coi là trọng tâm để bảo vệ triệt để người gửi tiền là nghiệp vụ kiểm tra, giám sát, hỗ trợ tài chính bên cạnh nghiệp vụ chi trả tiền gửi được bảo hiểm; Về tổ chức BHTG, tổ chức BHTG là hạt nhân tạo ra sự thành công thực hiện chính sách BHTG ở mỗi một quốc gia. Theo kinh nghiệm quốc tế, để tổ chức BHTG hoạt động hiệu quả Chính phủ cần xác định rõ chức năng, nhiệm vụ, mô hình tổ chức, cơ quan quản lý tổ chức BHTG đảm bảo nguyên tắc tạo sự chủ động và chịu trách nhiệm cho tổ chức trong quá trình triển khai nhiệm vụ.

(3) Đề tài đã phân tích đánh giá thực trạng hệ thống các TCTD hiện nay:thành tựu và những hạn chế, yếu kém, nguyên nhân của yếu kém. Thực trạng cho thấy những năm qua, hệ thống các TCTD liên tục tăng trưởng nhanh và góp phần quan trọng đối với phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam.Số lượng TCTD Việt Nam nhiều nhưng không mạnh, quy mô phổ biến là nhỏ, hiệu quả kinh doanh chưa cao và tiềm ẩn nhiều rủi ro, yếu kém. Việc triển khai đồng bộ, nghiêm túc Quyết định số 1058/QĐ-TTg ngày 19 tháng 07 năm 2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Cơ cấu lại hệ thống các TCTD gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2016 - 2020” đã làm lộ rõ những yếu kém cố hữu của hệ thống và những TCTD hoạt động kém lành mạnh. Các TCTD yếu kém này là một trong những nguyên nhân quan trọng làm cho thị trường tiền tệ rối loạn (lãi suất bị đẩy cao, cạnh tranh không lành mạnh, vi phạm pháp luật, phá vỡ kỷ cương, kỷ luật thị trường).Từ đó cho thấy sự cần thiết phải cơ cấu lại hệ thống các TCTD và vai trò của BHTG Việt Nam vào quá trình cơ cấu lại các TCTD, đề tài cũng nhấn mạnh với khả năng tài chính đã tích lũy qua 20 năm hoạt động, BHTG có thể tham gia vào quá trình cơ cấu lại các TCTD. Đề tài cũng phân tích cơ chế quản lý tài chính của BHTG Việt Nam, trọng tâm là nội dung tính và thu phí BHTG và thực hiện việc chi trả tiền cho người gửi tiền. Hiện nay, quy mô tài chính của BHTG Việt Nam còn hạn chế (khoảng trên 60.000 tỷ) việc chi trả tiền gửi chủ yếu là thực hiện đối với người gửi tiền tại các Quỹ tín dụng Nhân dân khi gặp khó khăn, đổ vỡ; BHTG chưa tham gia chi trả người gửi tiền tại các TCTD khi TCTD gặp khó khăn.

(4) Đề tài đề xuất một số giải pháp tài chính hỗ trợ BHTG Việt Nam trong quá trình cơ cấu lại các TCTD: (i) Chi trả tiền bảo hiểm: Cần nghiên cứu nâng hạn mức trả tiền bảo hiểm, hạn mức chi trả hợp lý vào khoảng 4 lần thu nhập bình quân người/năm. Như vậy, hạn mức chi trả BHTG cần được quy định điều chỉnh lên mức 340 triệu vào năm 2025 và 415 triệu ở năm 2030; (ii) Công tác hỗ trợ tài chính các TCTD yếu kém;(iii) BHTG là cầu nối giữa các ngân hàng: BHTG được quyền đứng ra tiếp quản tạm thời các hoạt động của tổ chức tài chính bị đổ vỡ khi chưa tìm được tổ chức tiếp nhận hoạt động của tổ chức bị đổ vỡ; (iv) Mua lại tài sản.

(5) Đề tài đề xuất chỉnh sửa, bổ sung một số nội dung tại Thông tư 312/2016/TT-BTC: (i) Về giải pháp chung: Bổ sung hai nội dung mới về mua trái phiếu dài hạn của TCTD hỗ trợ và cho vay đặc biệt đối với TCTD được kiểm soát đặc biệt theo quy định tại Luật số 17/2017/QH14; (ii) Các nội dung sửa đổi cụ thể: Bổ sung quy định về vốn hoạt động của BHTG Việt Nam; Bổ sung quy định về nguyên tắc sử dụng vốn và một số nội dung sửa đổi liên quan.

(6) Đề tài nghiên cứu đưa ra một số các giải pháp khác liên quan đến cơ chế tài chính của BHTG Việt Nam nhằm thúc đẩy quá trình cơ cấu lại các TCTD chưa thực hiện được do chưa có quy định pháp lý: (i) Tăng quy mô Quỹ dự phòng nghiệp vụ (Bổ sung hình thức vay khẩn cấp từ Ngân hàng Nhà nước và Ngân sách Nhà nước; Tăng mức thu phí BHTG; Thu phí đối với các khoản huy động vốn bằng ngoại tệ); (ii) BHTG Việt Nam bảo lãnh cho các khoản vay của các TCTD yếu kém; (iii) Xây dựng, ban hành quy trình tiếp nhận và xử lý các ngân hàng gặp rủi ro phá sản; (iv) Bổ sung vốn điều lệ; (v) Tăng cường hiệu quả công tác quản lý tài chính nội bộ của BHTG Việt Nam; (vi) Tăng cường công tác kiểm tra, giám sát của BHTG Việt Nam.

Bình chọn

Điểm bình chọn
0 / 5
Tổng 0 lượt bình chọn
5
0%
4
0%
3
0%
2
0%
1
0%