Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá tại một số nước

Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá tại một số nước 17/09/2019 14:13:00 3700

Cỡ chữ:A- A+
Tương phản:Giảm Tăng

Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với thuốc lá tại một số nước

17/09/2019 14:13:00

Ảnh hưởng tiêu cực của thuốc lá đến sức khỏe của con người là vô cùng to lớn. Do vậy, tại Trung Quốc và nhiều quốc gia Đông Nam Á áp thuế tiêu thụ đặc biệt (TTĐB) đối với thuốc lá được coi như một giải pháp hiệu quả nhằm giảm sức mua thuốc lá và ngăn chặn các bệnh nguy hiểm do thuốc lá gây ra.

M:\17.9.jpg

Tác hại của thuốc lá

Thuốc lá không chỉ gây hại cho sức khỏe người sử dụng mà còn ảnh hưởng tới sức khỏe những người xung quanh. Thuốc lá gây ra khoảng 25 căn bệnh khác nhau trong đó có nhiều bệnh nguy hiểm như ung thư, tim mạch, hô hấp và ảnh hưởng tới sức khỏe sinh sản; đồng thời nó cũng là một trong các nguyên nhân chính gây ra các bệnh không truyền nhiễm. Cụ thể, tính chung trên thế giới, thuốc lá gây ra 90% các trường hợp ung thư phổi, 75% các trường hợp phổi tắc nghẽn mãn tính và 25% các trường hợp bệnh tim thiếu máu cục bộ. Theo ước tính ở Hoa Kỳ, thuốc lá là nguyên nhân của khoảng 30% các trường hợp tử vong do bệnh ung thư. Trên toàn cầu, mỗi năm sử dụng thuốc lá gây tử vong trên 5 triệu người và sẽ tăng thành trên 8 triệu người vào năm 2020. Nếu các biện pháp phòng chống tác hại thuốc lá hiệu quả không được thực hiện thì trong thế kỷ này thuốc lá sẽ giết chết 1 tỷ người.

Bên cạnh đó, thuốc lá gây ra chi phí khổng lồ cho chăm sóc y tế cho những người bị bệnh do hút thuốc lá, cộng thêm với tổn phí do giảm năng suất lao động, hỏa hoạn và những tổn hại cho môi trường. Trên toàn thế giới ước tính mỗi năm thuốc lá gây ra thiệt hại khoảng 500 tỷ USD. Theo ước tính trong tổng số các vụ hỏa hoạn trên thế giới thì nguyên nhân do hút thuốc chiếm 10%. Mỗi năm thuốc lá gây ra khoảng 1,1 triệu vụ cháy, 17.300 ca tử vong, 60.000 ca thương tích và 27 tỷ USD tổn thất tài sản. Chỉ riêng tại Hoa Kỳ năm 2005, hút thuốc gây ra 82.400 vụ hỏa hoạn làm chết 800 người, bị thương 1660 người và thiệt hại 575 triệu USD tài sản. Tại Việt Nam, theo một nghiên cứu của trường Đại học Y Hà Nội, chi phí chăm sóc và điều trị cho 3 căn bệnh do sử dụng thuốc lá gây ra (bệnh ung thư phổi, bệnh viêm phổi tắc nghẽn mãn tĩnh và nhồi máu cơ tim) là hơn 2.304 tỷ đồng năm 2007. Đây mới chỉ tính chi phí trực tiếp 3 bệnh trong số 25 căn bệnh do thuốc lá gây ra. Nếu tính cả chi phí gián tiếp gây ra cho xã hội do bệnh tật và tử vong sớm và tính đủ các căn bệnh thì con số tổn thất sẽ cao hơn rất nhiều. Bên cạnh đó, các hộ nghèo có người hút thuốc sẽ bị mất một khoản đáng kể trong thu nhập vào việc mua thuốc lá. Trung bình ở các nước, các hộ nghèo có người hút thuốc phải tiêu tốn từ 3% đến 15% thu nhập của cả hộ gia đình cho thuốc lá. Các hộ nghèo tại Việt Nam phải tiêu tốn khoảng 5% thu nhập của gia đình vào thuốc lá. Ở những hộ này, khoản tiền mua thuốc lá thậm chí cao hơn khoản tiền chi cho y tế hay cho giáo dục. Nếu người hút thuốc nghèo bỏ thuốc, họ sẽ có nhiều tiền hơn để mua thức ăn hoặc để trả tiền học cho con cái của mình.

Thuế suất TTĐB đối với thuốc lá

Do tác hại đối với sức khỏe người sử dụng nên thuốc lá là loại hàng hóa thuộc diện chịu thuế TTĐB với mức điều tiết rất cao ở phần lớn các nước, đặc biệt là tại Trung Quốc và các quốc gia Đông Nam Á. Theo điều tra của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) năm 2010, khoảng 90% số nước (163/182 nước) áp dụng thuế TTĐB đối với thuốc lá điếu. Phương thức đánh thuế TTĐB đối với thuốc lá có thể được chia thành ba loại: theo mức tuyệt đối (66/182 nước); thuế suất phần trăm (46/182 nước) và kết hợp mức tuyệt đối và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm (61/182 nước)

Tại khu vực Đông Nam Á, một số quốc gia như Indonesia hay Singapore áp thuế TTĐB đối với thuốc lá theo mức tuyệt đối (số thuế được thu theo một khoản thu cố định đối với tất cả các sản phẩm thuốc lá sản xuất trong nước và nhập khẩu theo đơn vị bao, điếu hoặc khối lượng gram, kilogram). Cụ thể như sau: Indonesia thu 255 - 480 IDR/điếu thuốc lá, 275 - 110.000 IDR/điếu xì gà; Singapore thu 42,7 cent/điếu thuốc lá; 32,9 cent/điếu đối với thuốc lá không khói; 38,8 cent/điếu đối với thuốc lá thủ công.

Trong khi đó, Campuchia sử dụng phương thức thu thuế theo tỷ lệ phần trăm giá trị sản phẩm tính trên giá bán lẻ hoặc giá xuất kho để tính thuế TTĐB với thuốc lá; tuy nhiên, mức thuế suất TTĐB đối với thuốc lá tại nước này tương đối thấp (từ 15% đến 30%).

Trung Quốc áp dụng phương thức kết hợp mức tuyệt đối và thuế suất theo tỷ lệ phần trăm đối với một số loại thuốc lá. Ví dụ như đối với thuốc lá nhóm A thì mức thuế suất là 45% cộng với 0,003 CNY/điếu.

Do phương thức đánh thuế và khả năng quản lý giá bán, phân phối thuốc lá tại Trung Quốc và các nước Đông Nam Á có sự khác biệt nên tiêu thức xác định mức độ sử dụng thuế thuốc lá làm công cụ phòng chống tác hại của thuốc lá theo WHO là tỷ trọng thuế tiêu dùng (thông thường bao gồm thuế TTĐB và thuế giá trị gia tăng nếu có thu thêm) trên giá bán lẻ thuốc lá. WHO và Ngân hàng Thế giới (WB) khuyến nghị tỷ trọng thuế tiêu dùng nên từ 66% đến 80% (từ 2/3 đến 3/4) giá bán lẻ. Tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ thuốc lá của Việt Nam hiện ở mức 35%, quá thấp so với khu vực và trên thế giới. WHO khuyến nghị điều chỉnh chính sách thuế đối với thuốc lá của Việt Nam để nâng tỷ lệ thuế trên giá bán lẻ này lên mức mức khuyến nghị của WHO là 75%.

Minh Châu